Η ενίσχυση της ιδιοκατοίκησης αποτελεί έναν από τους βασικούς άξονες του νέου Εθνικού Σχεδίου για τη Στεγαστική Πολιτική, με την κυβέρνηση να προτείνει νέα μέτρα που φιλοδοξούν να διευκολύνουν την απόκτηση πρώτης κατοικίας και να αυξήσουν την προσφορά προσιτών ακινήτων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στο σχέδιο, το ποσοστό ιδιοκατοίκησης στην Ελλάδα έχει υποχωρήσει αισθητά τα τελευταία χρόνια. Από το ιστορικό υψηλό του 77,2% το 2010, διαμορφώθηκε στο 69,4% το 2025, πλησιάζοντας πλέον τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, που ανέρχεται στο 68,5%.
Στο πλαίσιο αυτό, το εθνικό σχέδιο προβλέπει τέσσερις βασικές παρεμβάσεις για την ενίσχυση της ιδιοκατοίκησης. Οι δύο έχουν ήδη τεθεί σε εφαρμογή μέσω των προγραμμάτων «Σπίτι μου 1» και «Σπίτι μου 2», ενώ οι υπόλοιπες αφορούν την υλοποίηση του «Σπίτι μου 3» και τη μείωση του ΦΠΑ στην κατασκευή νέων κατοικιών που θα διατίθενται σε προσιτές τιμές.
Το νέο πρόγραμμα «Σπίτι μου 3» φιλοδοξεί να δημιουργήσει έναν πιο σταθερό μηχανισμό στήριξης για νέους και νοικοκυριά με χαμηλά ή μεσαία εισοδήματα που επιθυμούν να αποκτήσουν πρώτη κατοικία. Σε αντίθεση με τα προηγούμενα προγράμματα, η ενίσχυση δεν θα προέρχεται από άμεση επιδότηση επιτοκίου μέσω κρατικών ή ευρωπαϊκών πόρων, αλλά από φορολογικά κίνητρα προς τις τράπεζες, ώστε να προσφέρουν στεγαστικά δάνεια με χαμηλότερο επιτόκιο στους δικαιούχους.
Παράλληλα, το μέτρο θα μπορεί να συνδυαστεί με άλλες στεγαστικές παρεμβάσεις, όπως ο Λογαριασμός Στέγασης Νέων, διευκολύνοντας την κάλυψη της ίδιας συμμετοχής που απαιτείται για την αγορά κατοικίας.
Το σχέδιο αντλεί στοιχεία και από ευρωπαϊκές πρακτικές, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Γαλλία, όπου η πρόσβαση στην πρώτη κατοικία στηρίζεται σε ένα μόνιμο σύστημα φορολογικών κινήτρων και ευνοϊκής τραπεζικής χρηματοδότησης, αντί για προγράμματα περιορισμένης χρονικής διάρκειας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην αύξηση της κατασκευής προσιτών κατοικιών μέσω της εφαρμογής μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ. Το κίνητρο απευθύνεται σε κατασκευαστικές εταιρείες που θα αναπτύξουν κατοικίες για μακροχρόνια μίσθωση με κοινωνικό ή προσιτό ενοίκιο, αξιοποιώντας τις δυνατότητες που παρέχει η σχετική ευρωπαϊκή οδηγία για μεγαλύτερη ευελιξία στους μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ.
Τα στοιχεία καταγράφουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των περιοχών της χώρας. Τα υψηλότερα ποσοστά ιδιοκατοίκησης εμφανίζονται κυρίως σε αγροτικούς και περιφερειακούς δήμους, όπως η Ελασσόνα, ο Λαγκαδάς και η Νάουσα, ενώ στους μεγάλους αστικούς δήμους, όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη, η εξάρτηση από την ενοικίαση παραμένει ιδιαίτερα υψηλή, αντανακλώντας τις έντονες πιέσεις που δέχεται η στεγαστική αγορά.
Θετικά είναι τα πρώτα αποτελέσματα και από τα υφιστάμενα προγράμματα. Το «Σπίτι μου 1» προσέλκυσε περισσότερες από 40.000 αιτήσεις, ενώ το μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού του έχει ήδη δεσμευθεί. Αντίστοιχα, το «Σπίτι μου 2» καταγράφει επίσης υψηλή συμμετοχή, με τις εγκρίσεις να έχουν καλύψει σχεδόν το σύνολο των διαθέσιμων πόρων. Συνολικά, περισσότερα από 20.000 στεγαστικά δάνεια έχουν ήδη εγκριθεί μέσω των δύο προγραμμάτων, ενισχύοντας την πρόσβαση χιλιάδων νοικοκυριών στην απόκτηση ιδιόκτητης κατοικίας.
