Το στεγαστικό εξελίσσεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τα ελληνικά νοικοκυριά, με τις τιμές των ακινήτων και τα ενοίκια να πιέζουν ολοένα και περισσότερο οικογενειακούς προϋπολογισμούς. Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η κυβέρνηση προωθεί ένα ευρύ πλέγμα παρεμβάσεων, με ορίζοντα το 2035, επιχειρώντας να αυξήσει την προσφορά κατοικιών και να κάνει πιο προσιτή τη στέγη.
Η νέα Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ, περιλαμβάνει συνολικά 50 παρεμβάσεις, με συνολικό προϋπολογισμό άνω των 6,5 δισ. ευρώ. Από αυτές, οι 36 έχουν ήδη εφαρμοστεί ή βρίσκονται σε φάση υλοποίησης, ενώ 14 αποτελούν νέες προτάσεις. Οι δέκα χαρακτηρίζονται άμεσης προτεραιότητας και οι υπόλοιπες τέσσερις έχουν μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσπάθεια να δημιουργηθεί μεγαλύτερο απόθεμα κατοικιών, αλλά και να διευκολυνθεί η πρόσβαση σε στεγαστική πίστη, ιδιαίτερα για νέους και νοικοκυριά με χαμηλά και μεσαία εισοδήματα.
Φορολογικά κίνητρα στις τράπεζες για φθηνότερα δάνεια
Μία από τις σημαντικότερες νέες παρεμβάσεις αφορά τη στεγαστική πίστη. Στο τραπέζι βρίσκεται ένα νέο μοντέλο, στο οποίο οι τράπεζες θα λαμβάνουν φορολογικά κίνητρα, υπό την προϋπόθεση ότι θα προσφέρουν στεγαστικά δάνεια με χαμηλότερο επιτόκιο σε δικαιούχους.
Η πρόταση παραπέμπει στο γαλλικό μοντέλο του Prêt à Taux Zéro και στόχος είναι να δημιουργηθεί ένας πιο σταθερός μηχανισμός φθηνής στεγαστικής χρηματοδότησης, χωρίς να απαιτείται κάθε φορά άμεση επιδότηση του επιτοκίου από κρατικούς ή ευρωπαϊκούς πόρους.
Παράλληλα, εξετάζεται η δυνατότητα χρηματοδότησης της αποπεράτωσης πρώτης κατοικίας σε ιδιόκτητο οικόπεδο. Τα εισοδηματικά κριτήρια, τα όρια των δανείων και οι υπόλοιπες προϋποθέσεις δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.
Κίνητρα για την κατασκευή κοινωνικών κατοικιών
Στόχος της στεγαστικής στρατηγικής είναι και η αύξηση των διαθέσιμων κατοικιών μέσω της κινητοποίησης ιδιωτικών επενδύσεων. Για τον σκοπό αυτό εξετάζεται η εφαρμογή μειωμένου ΦΠΑ στην κατασκευή κατοικιών που θα διατίθενται αποκλειστικά με μακροχρόνια μίσθωση και σε κοινωνικό ή προσιτό ενοίκιο.
Στο ίδιο πλαίσιο εξετάζονται πρόσθετα φορολογικά κίνητρα, ακόμη και πιθανή απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ, υπό την προϋπόθεση ότι οι συγκεκριμένες κατοικίες θα παραμένουν εκτός βραχυχρόνιας μίσθωσης και θα διατίθενται με προκαθορισμένους όρους.
Παράλληλα προβλέπονται χαμηλότοκα δάνεια, εγγυήσεις και επιδοτήσεις επιτοκίου προς εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων, με χρηματοδότηση που μπορεί να προέλθει και από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Βασική προϋπόθεση θα είναι μέρος των νέων κατοικιών να διατίθεται σε προσιτές τιμές.
Δημόσια γη για κατοικίες στα νησιά
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις νησιωτικές περιοχές, όπου η τουριστική ανάπτυξη και η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων έχουν περιορίσει σημαντικά τις διαθέσιμες κατοικίες για μόνιμους κατοίκους και εργαζομένους.
Σχεδιάζεται ψηφιακή πλατφόρμα που θα καταγράφει τις στεγαστικές ανάγκες δημοσίων υπαλλήλων και θα τις συνδέει με διαθέσιμα ακίνητα. Στο επίκεντρο βρίσκονται εκπαιδευτικοί, γιατροί και νοσηλευτές, αστυνομικοί και εργαζόμενοι σε κρίσιμες δημόσιες υπηρεσίες.
Παράλληλα, προβλέπεται η αξιοποίηση δημόσιας γης μέσω παραχώρησης σε αναδόχους, οι οποίοι θα κατασκευάζουν κατοικίες με υποχρέωση διάθεσής τους σε προσιτές τιμές. Στο ίδιο πακέτο εξετάζονται πολεοδομικά κίνητρα και η ταχύτερη αξιοποίηση ανενεργών κτιρίων, με αντάλλαγμα τη δημιουργία κοινωνικών κατοικιών.
Κρατικές εγγυήσεις για τη φοιτητική στέγη
Η στεγαστική πίεση αφορά έντονα και τους φοιτητές, με αποτέλεσμα να σχεδιάζεται ειδική ψηφιακή πλατφόρμα για τη μίσθωση κατοικιών και τη συγκατοίκηση.
Οι ιδιοκτήτες θα μπορούν να δηλώνουν διαθέσιμα ακίνητα και οι φοιτητές να αναζητούν κατοικία ή συγκάτοικο, ώστε να επιμερίζεται το κόστος. Το νέο στοιχείο είναι η πρόβλεψη κρατικών εγγυήσεων προς τους ιδιοκτήτες για μέρος του κινδύνου από απλήρωτα ενοίκια ή ζημιές.
Το σύστημα αναμένεται να συνοδεύεται από τυποποιημένες διαδικασίες μίσθωσης και συγκεκριμένες προδιαγραφές για την καταλληλότητα των ακινήτων.
Golden Visa με έναν όρο: μόνο μακροχρόνια μίσθωση
Σημαντική αλλαγή σχεδιάζεται και στο πεδίο της Golden Visa, με τη δημιουργία ειδικής κατηγορίας που θα συνδέεται αποκλειστικά με τη μακροχρόνια μίσθωση.
Οι ξένοι επενδυτές θα μπορούν να αποκτούν περισσότερα από ένα ακίνητα, με βασική προϋπόθεση όλα να διατίθενται για μακροχρόνια μίσθωση. Η χρήση τους στη βραχυχρόνια μίσθωση θα απαγορεύεται, ενώ προβλέπεται μηχανισμός ελέγχου για την τήρηση των όρων.
Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να διοχετευθεί μέρος των ξένων επενδύσεων στην αγορά της μακροχρόνιας κατοικίας και να αυξηθεί το διαθέσιμο απόθεμα.
Ενιαίος φορέας και Ταμείο Στεγαστικής Πολιτικής
Για τον συντονισμό των στεγαστικών προγραμμάτων προβλέπεται η δημιουργία Ενιαίου Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής, ο οποίος θα έχει συντονιστικό, διαχειριστικό και υποστηρικτικό ρόλο και θα διασυνδέεται με το Κτηματολόγιο.
Παράλληλα σχεδιάζονται Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης στα Κέντρα Κοινότητας των δήμων, αλλά και ένα εξειδικευμένο Ταμείο για τη δημιουργία και τη μακροχρόνια διαχείριση κοινωνικών κατοικιών. Η λογική είναι τα έσοδα από τα μισθώματα να επιστρέφουν στο σύστημα, ώστε να χρηματοδοτούν τη συντήρηση και την περαιτέρω επέκταση του διαθέσιμου αποθέματος.
Παρακολούθηση των τιμών χωρίς πλαφόν στα ενοίκια
Το πακέτο συμπληρώνεται με τη δημιουργία εθνικού δείκτη τιμών κατοικίας, ο οποίος θα παρακολουθεί τις τιμές πώλησης και τα ενοίκια σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
Ο δείκτης θα αξιοποιεί στοιχεία από μεταβιβάσεις, μισθωτήρια, τραπεζικές αποτιμήσεις και φορολογικά δεδομένα, προκειμένου να αποτυπώνεται με μεγαλύτερη ακρίβεια το πραγματικό κόστος στέγασης ανά περιοχή.
Ωστόσο, η στρατηγική ξεκαθαρίζει ότι ο συγκεκριμένος μηχανισμός θα λειτουργεί ως εργαλείο παρακολούθησης και διαφάνειας της αγοράς και όχι ως μέσο διοικητικού καθορισμού των τιμών. Πλαφόν ή άλλος άμεσος περιορισμός στα ενοίκια δεν προβλέπεται, τουλάχιστον στην παρούσα φάση.
Το κυβερνητικό σχέδιο επιχειρεί έτσι να αντιμετωπίσει το στεγαστικό από πολλές πλευρές ταυτόχρονα: από τη φθηνότερη χρηματοδότηση και την κατασκευή νέων κατοικιών έως την αξιοποίηση δημόσιας γης, τη φοιτητική στέγη και την επιστροφή ακινήτων στη μακροχρόνια μίσθωση. Το μεγάλο στοίχημα πλέον είναι η ταχύτητα με την οποία οι σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις θα περάσουν από το χαρτί στην αγορά και, τελικά, στην καθημερινότητα των νοικοκυριών.
