Τα πλασματικά έτη αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα «εργαλεία» για όσους βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση, καθώς μπορούν να ανοίξουν τον δρόμο για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος ή να αυξήσουν το τελικό ποσό της σύνταξης.
Η εξαγορά τους, ωστόσο, δεν είναι ίδια για όλους. Το κόστος διαμορφώνεται ανάλογα με την ιδιότητα του ασφαλισμένου, τις αποδοχές ή την ασφαλιστική κατηγορία στην οποία ανήκει, αλλά και τον χρόνο κατά τον οποίο υποβλήθηκε η αίτηση αναγνώρισης.
Ποιοι χρόνοι αναγνωρίζονται
Στις βασικές κατηγορίες πλασματικού χρόνου που μπορούν να αναγνωριστούν περιλαμβάνονται ο χρόνος για τα τέκνα, οι σπουδές για την απόκτηση πτυχίου, τα κενά ασφάλισης και, για τους άνδρες, ο χρόνος στρατιωτικής υπηρεσίας.
Για τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα και τους ελεύθερους επαγγελματίες, το ανώτατο όριο αναγνώρισης πλασματικού χρόνου ανέρχεται συνολικά σε επτά έτη.
Ειδικά για τα τέκνα, προβλέπεται αναγνώριση ενός έτους για ένα παιδί, τριών ετών για δύο παιδιά και πέντε ετών για τρία παιδιά και άνω.
Διαφορετικό πλαίσιο ισχύει για τους δημοσίους υπαλλήλους. Ο χρόνος λόγω τέκνων δεν συνυπολογίζεται στο συγκεκριμένο ανώτατο όριο και, ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να οδηγήσει σε συνολική αναγνώριση έως και 12 ετών.
Πώς υπολογίζεται το κόστος
Για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα, στις αιτήσεις που υποβάλλονται από τις 13 Μαΐου 2016 και μετά, το κόστος της εξαγοράς υπολογίζεται σε ποσοστό 20% επί των αποδοχών του τελευταίου μήνα πριν από την αίτηση.
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, ο υπολογισμός συνδέεται με την ασφαλιστική εισφορά του κλάδου κύριας ασφάλισης και την ασφαλιστική κατηγορία στην οποία ανήκει ο ασφαλισμένος.
Η εξόφληση μπορεί να γίνει είτε εφάπαξ είτε τμηματικά. Στην περίπτωση εφάπαξ καταβολής προβλέπεται έκπτωση 2% για κάθε πλήρες έτος που αναγνωρίζεται. Αντίθετα, σε περίπτωση τμηματικής εξόφλησης, η αντίστοιχη έκπτωση δεν παρέχεται.
Τα ποσά που πρέπει να υπολογίσουν οι ασφαλισμένοι
Ενδεικτικά, μισθωτός του ιδιωτικού τομέα με μικτές αποδοχές 1.000 ευρώ χρειάζεται περίπου 4.800 ευρώ για την εξαγορά δύο ετών.
Με μικτό μισθό 1.700 ευρώ, η αναγνώριση τεσσάρων ετών μπορεί να ανέλθει περίπου στα 16.320 ευρώ, ενώ για αποδοχές 2.200 ευρώ η εξαγορά τριών ετών διαμορφώνεται περίπου στα 15.840 ευρώ.
Στους ελεύθερους επαγγελματίες, το τελικό ποσό εξαρτάται από την ασφαλιστική κατηγορία. Για τρία έτη στην πρώτη κατηγορία, το κόστος προσεγγίζει τα 4.500 ευρώ, ενώ στην τρίτη κατηγορία ξεπερνά τα 10.000 ευρώ. Στην έκτη κατηγορία, η εξαγορά πέντε ετών μπορεί να πλησιάσει ακόμη και τα 36.000 ευρώ.
Καθοριστικός ο χρόνος υποβολής της αίτησης
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το πότε υποβλήθηκε η αίτηση αναγνώρισης, καθώς οι παλαιότερες αιτήσεις μπορούσαν να έχουν σημαντικά χαμηλότερο κόστος.
Για αιτήσεις στον ιδιωτικό τομέα έως τον Μάιο του 2016, το κόστος ανερχόταν σε 167,85 ευρώ τον μήνα.
Στο Δημόσιο, όσοι είχαν υποβάλει αίτηση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 είχαν διαφορετικό και ευνοϊκότερο τρόπο υπολογισμού, με βάση το 6,67% του βασικού μισθού του Οκτωβρίου 2011.
Στη συνέχεια το ποσοστό αυξήθηκε σταδιακά: 10% για αιτήσεις του 2017, 13,3% το 2018, περίπου 16,67% το 2019 και 20% από το 2020 και μετά.
Πότε αξίζει η εξαγορά
Το βασικό ερώτημα για κάθε ασφαλισμένο δεν είναι μόνο πόσο κοστίζει η εξαγορά, αλλά εάν πραγματικά χρειάζεται τον συγκεκριμένο χρόνο.
Εάν τα πλασματικά έτη είναι απαραίτητα για τη συμπλήρωση των απαιτούμενων προϋποθέσεων και την άμεση θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος, η εξαγορά μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική.
Αντίθετα, όταν δεν είναι αναγκαία για τη συνταξιοδότηση, θα πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο η αύξηση της μελλοντικής σύνταξης δικαιολογεί το ποσό που θα καταβληθεί.
Η αναγνώριση πλασματικού χρόνου επηρεάζει και τις συντάξιμες αποδοχές. Επομένως, το κόστος της εξαγοράς συνδέεται άμεσα με το πιθανό όφελος που θα προκύψει στο τελικό ποσό της σύνταξης.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα ασφαλισμένου που είχε υποβάλει αίτηση έως το 2016. Μισθωτός με αποδοχές 1.500 ευρώ μπορούσε να εξαγοράσει τρία έτη με περίπου 3.600 ευρώ, ποσό αισθητά χαμηλότερο από εκείνο που θα απαιτούνταν με τον μεταγενέστερο τρόπο υπολογισμού.
Τι ισχύει στη διαδοχική ασφάλιση
Η αναγνώριση πλασματικού χρόνου μπορεί να εξεταστεί και στις περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης, όταν ο ασφαλισμένος έχει εργαστεί σε διαφορετικά ασφαλιστικά ταμεία.
Έτσι, για παράδειγμα, ασφαλισμένος που έχει χρόνο στον πρώην ΟΑΕΕ και στη συνέχεια στον πρώην ΙΚΑ μπορεί να συνυπολογίσει τον συνολικό ασφαλιστικό του χρόνο και, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να εξετάσει την αναγνώριση πλασματικού χρόνου.
Σε κάθε περίπτωση, πριν από την υποβολή αίτησης για εξαγορά, είναι κρίσιμο να υπολογιστεί με ακρίβεια τόσο το κόστος όσο και το πραγματικό συνταξιοδοτικό όφελος. Δεν είναι όλες οι περιπτώσεις ίδιες και μια εξαγορά που συμφέρει έναν ασφαλισμένο μπορεί να μην αποτελεί την καλύτερη επιλογή για κάποιον άλλο.
