Σε μια εποχή όπου οι λέξεις λιγοστεύουν σε βάθος και περισσεύουν σε ταχύτητα, η συνομιλία που είχε η δημοσιογράφος Ευτυχία Λαμπροπούλου με τον Δημήτρη Π. Κρανιώτη μοιάζει με μια ήσυχη επιστροφή στην ουσία. Μέσα από τις απαντήσεις του αναδύεται ένας κόσμος όπου η γλώσσα δεν είναι απλώς εργαλείο, αλλά τρόπος ύπαρξης, όπου η ποίηση δεν στέκεται απέναντι στην πραγματικότητα αλλά τη διαπερνά και τη φωτίζει. Ο γιατρός και ο ποιητής συνυπάρχουν, συνομιλούν, ανιχνεύουν το ορατό και το άρρητο, αναζητώντας μια αλήθεια που δεν περιορίζεται ούτε στο σώμα ούτε στη σκέψη, αλλά γεννιέται εκεί όπου αυτά τα δύο συναντιούνται. Η συνέντευξη αυτή δεν είναι μόνο ένας διάλογος, είναι μια πρόσκληση να επιβραδύνουμε, να αφουγκραστούμε και να θυμηθούμε τι σημαίνει να αισθάνεσαι μέσα από τις λέξεις.
Κύριε Κρανιώτη, σε μια εποχή όπου η δημόσια γλώσσα συχνά φτωχαίνει και η επικοινωνία γίνεται ολοένα πιο γρήγορη και επιφανειακή, πιστεύετε ότι η ποίηση λειτουργεί ως μορφή αντίστασης απέναντι στην απλοποίηση της σκέψης;
Στην εποχή μας όπου η γλώσσα συρρικνώνεται σε συνθήματα, όπου η επικοινωνία εξαντλείται στην ταχύτητα και όχι στο βάθος, η ποίηση επιμένει να επιβραδύνει τον χρόνο. Και μόνο αυτή η επιβράδυνση συνιστά ήδη μια μορφή αντίστασης.
Δεν θα έλεγα ότι η ποίηση αντιμάχεται ευθέως την απλοποίηση, μάλλον την υπερβαίνει. Διεκδικεί τη λεπτότητα, τη σιωπή ανάμεσα στις λέξεις, την πολλαπλότητα των σημασιών. Εκεί όπου ο δημόσιος λόγος επιδιώκει τη μονοσήμαντη κατανόηση, η ποίηση ανοίγει ρωγμές, αφήνει χώρο για αμφιβολία, για συναίσθημα, για στοχασμό.
Σε έναν κόσμο που βιάζεται να καταναλώσει τα πάντα, ακόμη και τις ίδιες τις λέξεις, η ποίηση μας καλεί να σταθούμε. Να αφουγκραστούμε. Να θυμηθούμε ότι η γλώσσα δεν είναι μόνο εργαλείο επικοινωνίας, αλλά και τρόπος ύπαρξης. Και υπό αυτή την έννοια, ναι, η ποίηση λειτουργεί ως μορφή αντίστασης στην απλοποίηση της σκέψης.
Η ποίησή σας, ταξιδεύει σε πολλές γλώσσες και πολιτισμούς. Τι είναι αυτό που τελικά «μεταφράζεται» πιο δύσκολα: η ελληνική εμπειρία, η ποιητική εικόνα ή το συναίσθημα;
Η μετάφραση της ποίησης είναι πάντα ένα λεπτό και δημιουργικό ρίσκο, είναι μια πράξη όχι μόνο γλωσσική, αλλά και βαθιά υπαρξιακή. Αν θα έπρεπε να ξεχωρίσω τι αντιστέκεται περισσότερο στη μετάφραση, δεν θα επέλεγα ούτε αποκλειστικά την ελληνική εμπειρία, ούτε μόνο την εικόνα ή το συναίσθημα. Αυτό που μεταφράζεται πιο δύσκολα είναι η «ενέργεια» που γεννιέται από τη σύμπλεξή τους.
Η ελληνική γλώσσα κουβαλάει ιστορικά και πολιτισμικά στρώματα, μια ιδιαίτερη μουσικότητα και μια σχέση με το φως, τη μνήμη και το τοπίο που δεν μεταφέρονται αυτούσια. Η ποιητική εικόνα μπορεί να αποδοθεί, αλλά συχνά αλλάζει υφή. Το συναίσθημα, από την άλλη, είναι ίσως το πιο «μετακινήσιμο», αλλά ποτέ δεν φτάνει ακριβώς με την ίδια θερμοκρασία.
Τελικά, κάθε μετάφραση είναι μια νέα εκδοχή του ποιήματος, μια δεύτερη ζωή. Και ίσως εκεί να βρίσκεται και η ομορφιά της: όχι στην πιστή αναπαραγωγή, αλλά στη δυνατότητα του ποιήματος να ξαναγεννηθεί σε έναν άλλο γλωσσικό και πολιτισμικό ουρανό, διατηρώντας έναν πυρήνα αλήθειας που, ευτυχώς, δεν μεταφράζεται πλήρως αλλά αναγνωρίζεται.
Ως γιατρός και ποιητής, βιώνετε καθημερινά δύο διαφορετικές μορφές «ανάγνωσης» του ανθρώπου: τη βιολογική και την υπαρξιακή. Ποια από τις δύο θεωρείτε ότι αποκαλύπτει βαθύτερα την ανθρώπινη αλήθεια;
Δεν θα μπορούσα να ιεραρχήσω αυτές τις δύο «αναγνώσεις», γιατί στην πραγματικότητα δεν είναι ανταγωνιστικές , αλλά συμπληρωματικές, σαν δύο διαφορετικά φώτα που φωτίζουν το ίδιο πρόσωπο από άλλη γωνία.
Η ιατρική με διδάσκει να διαβάζω το σώμα: τα σημάδια, τις σιωπές του οργανισμού, τις μικρές αποκλίσεις που κρύβουν μεγάλες ιστορίες. Είναι μια γνώση ακριβής, απτή, συχνά σωτήρια. Όμως, όσο πιο πολύ πλησιάζεις τον άνθρωπο μέσα από τη βιολογία του, τόσο περισσότερο συνειδητοποιείς ότι κάτι ουσιώδες διαφεύγει, κάτι που δεν χωρά σε εξετάσεις ή διαγνώσεις.
Εκεί έρχεται η ποίηση. Όχι για να δώσει απαντήσεις, αλλά για να αντέξει τα ερωτήματα. Για να αφουγκραστεί το άρρητο, τον φόβο, την ελπίδα, τη μοναξιά, όλα εκείνα που δεν καταγράφονται σε έναν ιατρικό φάκελο, αλλά καθορίζουν βαθιά την ανθρώπινη εμπειρία.
Αν, λοιπόν, υπάρχει μια «βαθύτερη αλήθεια», αυτή δεν ανήκει αποκλειστικά ούτε στην ιατρική, ούτε στην ποίηση. Αναδύεται στο σημείο όπου αυτές οι δύο συναντιούνται: εκεί όπου το σώμα πονά και η ψυχή προσπαθεί να του δώσει νόημα. Εκεί όπου ο γιατρός και ο ποιητής, μέσα μου, δεν διαφωνούν, αλλά συνομιλούν.
Η διοργάνωση του 22ο Παγκοσμίου Συνεδρίου Ποιητών στη Λάρισα υπήρξε μια σημαντική διεθνής στιγμή για την ελληνική ποίηση. Πιστεύετε ότι η Ελλάδα αξιοποιεί επαρκώς την ποίηση ως πολιτιστικό κεφάλαιο και ως μορφή πολιτιστικής διπλωματίας;
Η εμπειρία της διοργάνωσης του 22ου Παγκόσμιου Συνεδρίου Ποιητών το 2011 στη Λάρισα υπήρξε για μένα μια βαθιά επιβεβαίωση ότι η ποίηση μπορεί να λειτουργήσει ως ένας ζωντανός χώρος συνάντησης πολιτισμών. Εκεί, φωνές από διαφορετικές γλώσσες και παραδόσεις δεν απλώς συνυπήρξαν, αλλά συνδιαλέχθηκαν ουσιαστικά, και αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, η ουσία της πολιτιστικής διπλωματίας.
Η Ελλάδα διαθέτει ένα μοναδικό ποιητικό κεφάλαιο, που εκτείνεται από την αρχαιότητα μέχρι τη σύγχρονη δημιουργία. Ωστόσο, δεν είμαι βέβαιος ότι αυτό το κεφάλαιο αξιοποιείται πάντα με τη συνέπεια και τη στρατηγική που του αξίζει σε διεθνές επίπεδο. Συχνά λειτουργούμε αποσπασματικά, με αξιόλογες αλλά μεμονωμένες πρωτοβουλίες, χωρίς μια μακρόπνοη πολιτιστική πολιτική που να εντάσσει την ποίηση ως βασικό εργαλείο εξωστρέφειας.
Πιστεύω ότι αν επενδύσουμε πιο συνειδητά στην ποίηση ως μορφή πολιτιστικής διπλωματίας, όχι μόνο θα αναδείξουμε τη σύγχρονη ελληνική φωνή στον κόσμο, αλλά και θα επαναπροσδιορίσουμε τη θέση μας σε έναν παγκόσμιο διάλογο που έχει ανάγκη από βάθος, ευαισθησία και αυθεντικότητα.
Στη συλλογή σας “Ρυτίδες στον καφέ”, ο τίτλος παραπέμπει σε μια καθημερινή, σχεδόν οικεία στιγμή. Είναι τελικά η ποίηση μια τέχνη των «μικρών στιγμών» που αποκαλύπτουν μεγάλες αλήθειες;
Πράγματι, ο τίτλος «Ρυτίδες στον καφέ» γεννήθηκε από μια φαινομενικά ασήμαντη, καθημερινή στιγμή, από εκείνες που συχνά προσπερνάμε χωρίς δεύτερη σκέψη. Κι όμως, αν σταθούμε λίγο περισσότερο, θα δούμε ότι μέσα σε αυτές τις «μικρές» στιγμές εγγράφεται ολόκληρη η εμπειρία του χρόνου: η φθορά, η μνήμη, η προσμονή, η σιωπηλή συνομιλία με τον εαυτό μας.
Η ποίηση, για μένα, δεν αναζητά το μεγάλο στο προφανές, αλλά το ουσιαστικό στο ελάχιστο. Έχει μια ιδιαίτερη ευαισθησία να ανιχνεύει τις ρωγμές της καθημερινότητας και να τις μετατρέπει σε τόπους νοήματος.
Ίσως, τελικά, η ποίηση να είναι ακριβώς αυτό: η τέχνη που μας μαθαίνει να βλέπουμε ξανά. Να ανακαλύπτουμε το θαυμαστό μέσα στο οικείο, να διαβάζουμε τις «ρυτίδες» των πραγμάτων πριν αυτές χαθούν. Γιατί εκεί, στις «μικρές στιγμές», αποκαλύπτεται συχνά η πιο διαρκής και ανθρώπινη αλήθεια.
Ως επικεφαλής της Επιτροπής Συγγραφέων για την Ειρήνη του PEN Greece, πώς βλέπετε τον ρόλο του ποιητή σε έναν κόσμο γεμάτο συγκρούσεις; Μπορεί ακόμη η ποίηση να επηρεάσει τη δημόσια συνείδηση;
Σε έναν κόσμο που μοιάζει να επανέρχεται διαρκώς σε κύκλους βίας και πολέμου, ο ρόλος του ποιητή δεν είναι να υψώσει τη φωνή του πιο δυνατά από τον θόρυβο, αλλά να την καταστήσει πιο ουσιαστική. Η ποίηση δεν λειτουργεί με όρους άμεσης επιρροής ή πολιτικής ισχύος, αλλά λειτουργεί πιο υπόγεια, πιο αργά, αλλά συχνά πιο βαθιά.
Μέσα από τη δράση μου ως εκπρόσωπος του PEN Greece στην Επιτροπή Συγγραφέων για την Ειρήνη στο PEN International, έχω δει ότι οι ποιητές μπορούν να γίνουν φορείς μιας άλλης μορφής αντίστασης, καθώς η ποίηση έχει τη δύναμη να επαναφέρει το ανθρώπινο πρόσωπο εκεί όπου κυριαρχούν οι αριθμοί και τα συνθήματα, να αποκαθιστά τη μοναδικότητα της κάθε ζωής.
Μπορεί να μην αλλάζει τον κόσμο με άμεσο και ορατό τρόπο, αλλά επηρεάζει τη δημόσια συνείδηση με έναν πιο διαρκή τρόπο, καλλιεργώντας την ενσυναίσθηση, τη μνήμη και την εσωτερική εγρήγορση. Ο ποιητής άλλωστε είναι μάρτυρας της εποχής του και ταυτόχρονα ένας φύλακας της ανθρώπινης ευαισθησίας. Σε καιρούς σύγκρουσης, αυτός ο ρόλος δεν είναι περιττός, είναι ουσιώδης.
Αν ένας νέος άνθρωπος σήμερα σας έλεγε ότι θέλει να γίνει ποιητής, τι θα του λέγατε; ότι η ποίηση είναι δρόμος ελευθερίας ή μια επίμονη μορφή μοναχικής αντίστασης;
Θα του έλεγα ότι η ποίηση είναι και τα δύο, και ίσως κάτι ακόμη πιο απαιτητικό: ένας δρόμος ελευθερίας που περνά αναγκαστικά μέσα από τη μοναχική αντίσταση.
Ελευθερία, γιατί σου επιτρέπει να βρεις τη δική σου φωνή, να αρθρώσεις έναν λόγο αυθεντικό, έξω από τις ευκολίες και τις επιταγές της εποχής. Να ορίσεις εσύ τον τρόπο που βλέπεις τον κόσμο. Αλλά και αντίσταση, γιατί αυτή η ελευθερία δεν χαρίζεται, κατακτάται καθημερινά, με επιμονή, αμφιβολία, σιωπή, ακόμη και με αποτυχίες.
Θα του έλεγα επίσης να μην βιαστεί. Η ποίηση είναι μια διαρκής μαθητεία στο βλέμμα και στη γλώσσα. Να διαβάζει, να ακούει, να παρατηρεί, να αντέχει την αβεβαιότητα. Και κυρίως, να μην φοβηθεί τη μοναξιά που συχνά τη συνοδεύει, γιατί μέσα σε αυτήν, αν είναι ειλικρινής, μπορεί να συναντήσει όχι μόνο τον εαυτό του, αλλά και τους άλλους με έναν πιο αληθινό τρόπο.
Κλείνοντας αυτή τη συνομιλία, μένει η αίσθηση ότι η ποίηση δεν είναι μια πολυτέλεια των καιρών, αλλά μια αναγκαιότητα βαθιά ανθρώπινη. Σε έναν κόσμο που συχνά ξεχνά να σταθεί, να νιώσει, να κατανοήσει, η φωνή του ποιητή επιμένει να υπενθυμίζει ότι η ουσία κρύβεται στις λεπτομέρειες, στις σιωπές, στις μικρές ρωγμές της καθημερινότητας. Εκεί όπου οι λέξεις δεν εξαντλούνται αλλά ανοίγουν, εκεί όπου η μνήμη, η ευαισθησία και η ελπίδα συνεχίζουν να αντιστέκονται. Και ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο ουσιαστικό αποτύπωμα της ποίησης, μια διαρκής υπενθύμιση ότι, ακόμη και μέσα στον θόρυβο του κόσμου, υπάρχει πάντα χώρος για μια αληθινή, ήσυχη και βαθιά ανθρώπινη φωνή.
Who is Who
Βιογραφικό του Δημήτρη Π. Κρανιώτη:
Ο Δημήτρης Π. Κρανιώτης γεννήθηκε το 1966 και κατάγεται από το Στόμιο Λάρισας, όπου μεγάλωσε. Σπούδασε Ιατρική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης κι απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο στην Ιατρική στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Ζει στη Λάρισα κι εργάζεται ως ιατρός ειδικός παθολόγος. Έχει εκδώσει 12 ποιητικές συλλογές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό: «Ίχνη» (1985), «Πήλινα πρόσωπα» (Λάρισα, 1992), «Νοητή γραμμή» (Λάρισα, 2005), «Θίνες» (Ρουμανία, 2007), «Ενδόγραμμα» (εκδ. Μαλλιάρης Παιδεία, 2010), «Έδδα» (Ρουμανία, 2010), «Ψευδαισθήσεις» (Ρουμανία, 2010), «Φύλλα φωνήεντα» (Ιταλία, 2017), «Γραβάτα δημοσίας αιδούς» (εκδ. Κέδρος, 2018), «Μείον Ένα» (Ισπανία 2022), «Ρυτίδες στον καφέ» (εκδ. Κέδρος, 2024) και «Ακούγοντας τον ίδιο ήχο» (Κόσοβο, 2025). Επίσης εξέδωσε κι επιμελήθηκε την ποιητική ανθολογία στα αγγλικά «World Poetry 2011» με 205 ποιητές από 65 χώρες. Ποιήματά του μεταφράστηκαν σε 40 γλώσσες και δημοσιεύθηκαν σε διάφορες χώρες του κόσμου. Έχει συμμετάσχει ως προσκεκλημένος ποιητής σε Διεθνή Φεστιβάλ Ποίησης στο εξωτερικό. Το 2011 διοργάνωσε ως Πρόεδρος το 22ο Παγκόσμιο Συνέδριο Ποιητών στη Λάρισα, όπου επίσης ίδρυσε και διοργάνωσε το 1o Μεσογειακό Φεστιβάλ Ποίησης. Στο εξωτερικό αναγορεύτηκε Διδάκτωρ Λογοτεχνίας και Ακαδημαϊκός. Είναι εκπρόσωπος του PEN Greece στην Επιτροπή Συγγραφέων για την Ειρήνη του PEN International, Ιδρυτής και Διευθυντής του Μεσογειακού Φεστιβάλ Ποίησης (Λάρισα), Πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής του Διεθνούς Φεστιβάλ Ποίησης Νάουσας και μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και της Εθνικής Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών. Επιμελείται τον ιστότοπο «Poetics @ GR» [Τετράδιο Ποίησης] και η προσωπική του ιστοσελίδα είναι: https://www.dimitriskraniotis.com
