Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 82 ετών ο Αντώνης Μανιτάκης, ομότιμος καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και πρώην υπουργός, ένας από τους σημαντικότερους συνταγματολόγους της σύγχρονης Ελλάδας. Τις τελευταίες ημέρες νοσηλευόταν σε μονάδα εντατικής θεραπείας, δίνοντας μια ήσυχη αλλά άνιση μάχη, όπως αθόρυβα και με συνέπεια πορεύτηκε σε όλη του τη διαδρομή στον δημόσιο βίο.
Η είδηση του θανάτου του ανακοινώθηκε από τις πρυτανικές Αρχές και τη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου, σκορπίζοντας συγκίνηση στην πανεπιστημιακή κοινότητα. Με λόγια λιτά αλλά φορτισμένα, μίλησαν για έναν διακεκριμένο πανεπιστημιακό δάσκαλο, για έναν άνθρωπο που υπηρέτησε τη νομική επιστήμη και τη δημοκρατική σκέψη με ακεραιότητα και θάρρος. Η Κοσμητεία της Νομικής Σχολής κήρυξε διήμερο πένθος και ανέστειλε τα μαθήματα, τιμώντας τη μνήμη ενός καθηγητή που δεν δίδασκε μόνο το Σύνταγμα αλλά το ενσάρκωνε στην πράξη.
Ο αποχαιρετισμός του θα γίνει σε στενό οικογενειακό κύκλο, ενώ οι συνάδελφοι, οι μαθητές και οι φίλοι του θα τον τιμήσουν στο δεύτερο σπίτι του, στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου. Εκεί όπου για δεκαετίες διαμόρφωσε συνειδήσεις, ενέπνευσε νέους νομικούς και υπερασπίστηκε με πάθος το κράτος δικαίου.
Γεννημένος το 1944 στη Θεσσαλονίκη, σπούδασε και ανδρώθηκε επιστημονικά στη Νομική Σχολή του Αριστοτελείου. Αναγορεύθηκε διδάκτωρ του Πανεπιστημίου των Βρυξελλών και το 1982 εξελέγη καθηγητής στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ. Υπήρξε μαθητής του Αριστόβουλος Μάνεσης και τον διαδέχθηκε στην έδρα του Συνταγματικού Δικαίου, συνεχίζοντας μια βαριά πνευματική παρακαταθήκη με δικό του καθαρό στίγμα. Το 2012 έγινε ομότιμος καθηγητής, αφήνοντας πίσω του μια σχολή σκέψης και μια γενιά νομικών που φέρουν τη σφραγίδα του.
Η επιστημονική του παραγωγή υπήρξε πλούσια και ουσιαστική. Δεκάδες μονογραφίες και μελέτες, παρεμβάσεις για το ευρωπαϊκό Σύνταγμα, για τις σχέσεις κράτους και εκκλησίας, για τον έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων, για την ίδια την έννοια της πολιτείας και του πολιτεύματος. Η γραφή του ήταν καθαρή, τεκμηριωμένη, βαθιά πολιτική με την ουσιαστική έννοια του όρου, όχι κομματική αλλά στραμμένη στον πυρήνα της δημοκρατικής λειτουργίας.
Υπηρέτησε και από θέσεις ευθύνης την Πολιτεία. Διετέλεσε υπηρεσιακός υπουργός Εσωτερικών στην κυβέρνηση του Παναγιώτης Πικραμμένος, ενώ αργότερα ανέλαβε το χαρτοφυλάκιο της Διοικητικής Μεταρρύθμισης στην κυβέρνηση του Αντώνης Σαμαράς. Το 2015 ορίστηκε εκ νέου υπηρεσιακός υπουργός Εσωτερικών στην κυβέρνηση της Βασιλική Θάνου. Σε κάθε του ρόλο κράτησε σταθερή την προσήλωσή του στους θεσμούς και στη θεσμική ευθύνη, ακόμη και σε περιόδους έντασης και πολιτικής αβεβαιότητας.
Διετέλεσε επίσης αναπληρωτής πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης και πρόεδρος και αντιπρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, αποδεικνύοντας ότι η θεωρία και η πράξη μπορούν να συμπορεύονται όταν υπάρχει συνέπεια και ήθος.
Ο Αντώνης Μανιτάκης δεν ήταν απλώς ένας πανεπιστημιακός με βιογραφικό γεμάτο τίτλους. Ήταν ένας δάσκαλος που πίστευε ότι το Σύνταγμα δεν είναι ένα κείμενο κλειστό σε βιβλιοθήκες, αλλά μια ζωντανή υπόσχεση ελευθερίας και ισότητας. Στην εποχή των εύκολων συνθημάτων, υπερασπίστηκε τη νηφαλιότητα. Στην εποχή της πόλωσης, μίλησε για συνεννόηση. Στην εποχή της απαξίωσης των θεσμών, επέμεινε ότι η Δημοκρατία αντέχει όταν την υπηρετούν άνθρωποι με γνώση και συνείδηση.
Σήμερα η νομική επιστήμη και η ελληνική διανόηση είναι φτωχότερες. Όμως το αποτύπωμά του παραμένει ζωντανό στις αίθουσες διδασκαλίας, στα βιβλία του, στις αποφάσεις και στις σκέψεις όσων διαμορφώθηκαν δίπλα του. Και αυτό είναι ίσως η πιο ουσιαστική μορφή συνέχειας.
