Σε μια συγκυρία όπου οι ισορροπίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση δοκιμάζονται από δημοσιονομικές πιέσεις και γεωπολιτικές προκλήσεις, ο Εμμανουέλ Μακρόν και ο Κυριάκος Μητσοτάκης εμφανίζονται αποφασισμένοι να ανοίξουν εκ νέου τη συζήτηση για το μέλλον του κοινού ευρωπαϊκού χρέους, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ευθεία σύγκρουση με τον σκληρό πυρήνα της Ευρώπης.
Μετά από κρίσιμες συνομιλίες στην Αθήνα, οι δύο ηγέτες έστειλαν σαφές μήνυμα. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει σε πολιτικές δημοσιονομικής ασφυξίας εν μέσω νέων προκλήσεων. Η πρότασή τους είναι διπλή και πολιτικά εκρηκτική, επιμήκυνση της αποπληρωμής του χρέους της πανδημίας και έκδοση νέων ευρωπαϊκών ομολόγων για τη χρηματοδότηση στρατηγικών επενδύσεων.
Ο Γάλλος πρόεδρος, σε μια ασυνήθιστα ωμή τοποθέτηση, χαρακτήρισε ηλίθια την απαίτηση για ταχεία αποπληρωμή των δανείων που συνήφθησαν την περίοδο της πανδημίας. Η παρέμβασή του δεν ήταν απλώς ρητορική, αντανακλά μια βαθύτερη στρατηγική, να μετατραπεί το κοινό χρέος σε μόνιμο εργαλείο ισχύος της ΕΕ.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Έλληνας πρωθυπουργός έθεσε το ζήτημα με όρους πολιτικής λογικής. Γιατί να δεσμευτούν οι ευρωπαϊκοί προϋπολογισμοί της επόμενης εξαετίας σε αποπληρωμές, όταν η Ένωση καλείται να επενδύσει μαζικά σε άμυνα, τεχνολογία και ενεργειακή αυτονομία.
Η σύγκλιση των δύο ηγετών δεν είναι συγκυριακή. Παρίσι και Αθήνα επιχειρούν να διαμορφώσουν έναν νέο άξονα εντός της ΕΕ που θα προωθεί πιο ευέλικτες δημοσιονομικές πολιτικές και μεγαλύτερη κοινή χρηματοδότηση. Στο επίκεντρο βρίσκονται τομείς υψηλής στρατηγικής σημασίας, άμυνα, διαστημική τεχνολογία και τεχνητή νοημοσύνη.
Η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος ενόψει των διαπραγματεύσεων για τον νέο πολυετή προϋπολογισμό της Ένωσης για την περίοδο 2028 έως 2034, ύψους 1,8 τρισ. ευρώ. Εκεί, το δίλημμα θα είναι σαφές. Λιτότητα και αποπληρωμή ή επενδύσεις και νέο χρέος.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη προγραμματίσει να ξεκινήσει από το 2028 την αποπληρωμή περίπου 25 δισ. ευρώ ετησίως από το Ταμείο Ανάκαμψης. Ένα ποσό που απειλεί να περιορίσει δραστικά τη δημοσιονομική ευελιξία των κρατών μελών.
Η πρόταση για επιμήκυνση ή αναχρηματοδότηση του χρέους έχει ήδη τεθεί ανεπίσημα στο τραπέζι ευρωπαίων ηγετών, όμως παραμένει βαθιά διχαστική.
Απέναντι σε αυτή τη στρατηγική στέκεται ο σκληρός πυρήνας της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Ο νέος καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς, φέρεται να απορρίπτει κατηγορηματικά κάθε ιδέα αύξησης ή ανακύκλωσης του ευρωπαϊκού χρέους.
Διπλωματικές πηγές μιλούν για ένα βαθύ ρήγμα που επαναφέρει στο προσκήνιο τη γνωστή διαμάχη Βορρά και Νότου. Από τη μία, οι χώρες που ζητούν ευελιξία για να χρηματοδοτήσουν ανάπτυξη. Από την άλλη, εκείνες που επιμένουν στη δημοσιονομική αυστηρότητα.
Παρά τις αντιδράσεις, ο Μακρόν εμφανίζεται βέβαιος ότι η συζήτηση θα εξελιχθεί υπέρ της πρότασής του. Σήμερα λένε όχι. Αύριο θα είναι αναπόφευκτο. Υπογραμμίζοντας ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να μείνει πίσω στον παγκόσμιο ανταγωνισμό.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο. Οι διαπραγματεύσεις για τον νέο προϋπολογισμό θα λειτουργήσουν ως πεδίο σύγκρουσης δύο διαφορετικών οραμάτων. Μιας Ευρώπης που επενδύει συλλογικά για το μέλλον της και μιας που επιστρέφει στη δημοσιονομική πειθαρχία.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα ανοίξει η συζήτηση για το κοινό χρέος, αλλά ποιος θα επιβάλει τους όρους της.
