Γράφει η Ευτυχία Λαμπροπούλου
Υπάρχουν βιβλία που τα διαβάζεις για να συμφωνήσεις. Άλλα για να διαφωνήσεις. Και υπάρχουν κι εκείνα που οφείλεις να τα διαβάσεις ή έστω να τα ξεφυλλίσεις γιατί αποτελούν πολιτικό γεγονός από μόνα τους. Το «Ιθάκη» του Αλέξη Τσίπρα ανήκει ξεκάθαρα στην τρίτη κατηγορία.
Όχι επειδή λέει «την αλήθεια» με κεφαλαίο Α. Ούτε επειδή ζητά την αποδοχή σου. Αλλά επειδή καταγράφει, με την υποκειμενικότητα που κάθε πολιτικός λόγος κουβαλά, ένα κομμάτι της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας από μέσα. Και αυτό, για έναν μετριοπαθή αναγνώστη και έναν δημοσιογράφο, δεν είναι ποτέ αμελητέο.
Το «Ιθάκη» δεν είναι ένα βιβλίο αυτοκριτικής με τη στενή έννοια. Είναι όμως μια προσπάθεια αφήγησης, της διαδρομής, των επιλογών, των αδιεξόδων, των συμβιβασμών. Ο Αλέξης Τσίπρας δεν γράφει ως ουδέτερος παρατηρητής, αλλά γράφει ως πρωταγωνιστής. Και αυτό ακριβώς είναι που καθιστά το βιβλίο αναγκαίο ανάγνωσμα, ακόμη και ίσως κυρίως για όσους διαφωνούν βαθιά μαζί του.
Γιατί η περίοδος 2015–2019 δεν είναι ένα απλό κεφάλαιο πολιτικής αντιπαράθεσης. Είναι τραύμα, είναι φόβος, είναι προσδοκία, είναι θυμός. Είναι οι ουρές στα ΑΤΜ, οι νύχτες της αγωνίας, οι λέξεις «δημοψήφισμα» και «μνημόνιο» που ακόμα ηλεκτρίζουν τον δημόσιο λόγο. Όποιος επιχειρεί να μιλήσει για εκείνα τα χρόνια χωρίς να ακούσει όλες τις φωνές και κυρίως τη φωνή εκείνου που βρέθηκε στο τιμόνι απλώς δεν θέλει να καταλάβει, θέλει μόνο να επιβεβαιωθεί.
Ως δημοσιογράφος, διαβάζοντας το «Ιθάκη», δεν αναζητάς εξομολογήσεις. Αναζητάς γραμμές άμυνας, σιωπές, επιλογές λέξεων, πολιτικές ισορροπίες. Αναζητάς τι λέγεται και τι αποφεύγεται. Και εκεί ακριβώς το βιβλίο αποκτά αξία, όχι ως «ευαγγέλιο», αλλά ως τεκμήριο. Ως ένα ντοκουμέντο πολιτικής αυτοπαρουσίασης, που φωτίζει τόσο τον συγγραφέα όσο και την εποχή.
Ο μετριοπαθής αναγνώστης δεν θα βγει από το βιβλίο ούτε φανατικός ούτε εξαγνισμένος. Θα βγει, όμως, πιο ενημερωμένος. Και ίσως πιο σκεπτικός. Γιατί το «Ιθάκη» υπενθυμίζει κάτι δυσάρεστο αλλά αληθινό ότι η πολιτική δεν είναι ποτέ καθαρή, ποτέ μονοσήμαντη, ποτέ όπως την ονειρευόμαστε. Είναι διαρκής σύγκρουση ανάμεσα στο εφικτό και το επιθυμητό. Ανάμεσα στο σύνθημα και την πράξη.
Δεν χρειάζεται να συμπαθείς τον Αλέξη Τσίπρα για να διαβάσεις το βιβλίο του. Χρειάζεται μόνο να σέβεσαι τη μνήμη σου ως πολίτης. Γιατί η λήθη είναι πάντα ο μεγαλύτερος σύμμαχος της δημαγωγίας απ’ όπου κι αν προέρχεται.
Η Ιθάκη δεν είναι προορισμός. Είναι αφήγηση ενός ταξιδιού που δίχασε, πόνεσε, σημάδεψε. Και όπως σε κάθε ταξίδι, δεν έχει σημασία μόνο αν έφτασες εκεί που ήθελες. Έχει σημασία να θυμάσαι πώς έφτασες και ποιος κρατούσε το τιμόνι όταν η θάλασσα αγρίευε.
Γι’ αυτό το βιβλίο πρέπει να διαβαστεί. Όχι για να δικαιώσει. Αλλά για να κριθεί. Και η κριτική, όταν βασίζεται στη γνώση και όχι στο ένστικτο, είναι πάντα πράξη δημοκρατίας.
