Η απόφαση του Ιράν να προχωρήσει σε αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ ως αντίποινα στο σφυροκόπημα του Ισραήλ και των Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι μια ακόμη πράξη σε ένα γνώριμο γεωπολιτικό σκάκι. Είναι ένα μήνυμα προς τις αγορές, προς τις κυβερνήσεις, προς κάθε βιομηχανία που στηρίζεται στην ενέργεια. Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα πέρασμα στον χάρτη. Είναι η αρτηρία από την οποία περνά σχεδόν το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προμήθειας υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η γεωγραφία εξηγεί τα πάντα. Ανάμεσα στο Ιράν στα βόρεια και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ομάν στα νότια, το στενό συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό. Στο στενότερο σημείο του έχει πλάτος μόλις λίγων δεκάδων χιλιομέτρων και οι ναυτιλιακές λωρίδες είναι τόσο περιορισμένες που ένα ατύχημα ή μια εσκεμμένη ενέργεια αρκεί για να τινάξει στον αέρα την ομαλή ροή της ενέργειας. Από εκεί διέρχονται καθημερινά δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν περίπου 16,7 εκατομμύρια βαρέλια αργού, με βασικούς εξαγωγείς τη Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ιράν. Ο τελικός προορισμός είναι κυρίως η Ασία, με την Κίνα να απορροφά τεράστιες ποσότητες, αλλά και η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Η σημασία των Στενών δεν είναι θεωρητική. Οι τιμές του πετρελαίου είχαν ήδη αγγίξει υψηλά επτά μηνών μέσα στον Φεβρουάριο υπό τον φόβο ευρύτερης σύγκρουσης. Το διεθνές σημείο αναφοράς Brent crude κινούνταν κατά μέσο όρο στα 67 δολάρια το βαρέλι πριν από τις τελευταίες αεροπορικές επιδρομές. Αναλυτές έχουν προειδοποιήσει ότι ακόμη και ένας αποκλεισμός μίας ημέρας θα μπορούσε να εκτινάξει τις τιμές στα 120 ή και 150 δολάρια. Σε μια εποχή που ο πληθωρισμός παραμένει επίμονος και τα επιτόκια πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ένα τέτοιο σοκ θα λειτουργούσε ως επιταχυντής ύφεσης.
Το ερώτημα αν το Ιράν μπορεί πράγματι να μπλοκάρει το στενό δεν έχει μόνο νομική διάσταση αλλά κυρίως στρατηγική. Με βάση τη United Nations Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, τα χωρικά ύδατα εκτείνονται έως 12 ναυτικά μίλια, λιγότερο από το συνολικό πλάτος του στενού. Ωστόσο, η πραγματικότητα στη θάλασσα δεν καθορίζεται μόνο από νομικά κείμενα. Η γεωγραφική εγγύτητα δίνει στο Ιράν τη δυνατότητα παρενόχλησης πλοίων, χρήσης drones ή πυραύλων, ακόμη και τοποθέτησης ναρκών. Δεν απαιτείται ένας θεαματικός ολοκληρωτικός αποκλεισμός για να διαταραχθεί η αγορά. Αρκεί η αβεβαιότητα, η αύξηση των ασφαλίστρων κινδύνου, η απόφαση ορισμένων ναυτιλιακών να αποφύγουν τη διέλευση.
Η αγορά πετρελαίου λειτουργεί με την ψυχολογία όσο και με τα θεμελιώδη μεγέθη. Όταν τα δεξαμενόπλοια αρχίζουν να αλλάζουν ρότα, όταν οι εταιρείες επαναξιολογούν τον κίνδυνο, οι traders προεξοφλούν ελλείψεις πριν ακόμη αυτές εμφανιστούν. Η άνοδος των τιμών δεν πλήττει μόνο τις αντλίες καυσίμων. Μετακυλίεται στο κόστος μεταφορών, στα τρόφιμα, στη βιομηχανική παραγωγή. Κάθε δολάριο αύξησης στο βαρέλι λειτουργεί σαν ένας αόρατος φόρος για τις εισαγωγικές οικονομίες.
Βεβαίως, ορισμένοι παραγωγοί διαθέτουν εναλλακτικές. Η Σαουδική Αραβία μπορεί να διοχετεύσει μέρος της παραγωγής της μέσω αγωγού που καταλήγει στην Ερυθρά Θάλασσα. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν αναπτύξει υποδομή που οδηγεί στον Κόλπο του Ομάν. Το Ιράκ διαθέτει αγωγό προς την Τουρκία, αν και αφορά κυρίως τα βόρεια κοιτάσματα. Ωστόσο, καμία από αυτές τις διαδρομές δεν μπορεί να υποκαταστήσει πλήρως τις ποσότητες που περνούν καθημερινά από το στενό. Το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν δεν έχουν ουσιαστική εναλλακτική.
Υπάρχει και μια ειρωνεία. Ένας παρατεταμένος αποκλεισμός θα έπληττε και το ίδιο το Ιράν, καθώς θα περιόριζε τις δικές του εξαγωγές. Θα δοκίμαζε επίσης τις σχέσεις του με την Κίνα, τον σημαντικότερο αγοραστή ιρανικού αργού. Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι το χαρτί του Ορμούζ είναι ισχυρό ακριβώς επειδή δεν έχει χρησιμοποιηθεί ολοκληρωτικά στο παρελθόν. Η απειλή αρκεί για να υπενθυμίσει πόσο εύθραυστη είναι η ενεργειακή ασφάλεια.
Στην ουσία, τα Στενά του Ορμούζ είναι το σημείο όπου η γεωπολιτική μεταφράζεται άμεσα σε οικονομικό κόστος. Σε έναν κόσμο που διακηρύσσει τη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια, η εξάρτηση από ένα τόσο στενό θαλάσσιο πέρασμα αποδεικνύει ότι το πετρέλαιο εξακολουθεί να είναι ο βασιλιάς. Κάθε κρίση στην περιοχή λειτουργεί σαν τεστ αντοχής για την παγκόσμια οικονομία. Και κάθε φορά που η ένταση ανεβαίνει, η τιμή του βαρελιού γίνεται ο πιο άμεσος δείκτης του φόβου.
Η συζήτηση για τα Στενά του Ορμούζ δεν αφορά μόνο τη Μέση Ανατολή. Αφορά την Ευρώπη που αναζητεί ενεργειακή σταθερότητα, την Ασία που διψά για ανάπτυξη, τις Ηνωμένες Πολιτείες που επιδιώκουν στρατηγική ισορροπία. Αφορά τελικά το ερώτημα αν η παγκόσμια οικονομία μπορεί να απεξαρτηθεί από μια τόσο εύθραυστη αρτηρία. Μέχρι να δοθεί πειστική απάντηση, κάθε σκιά αποκλεισμού θα λειτουργεί ως προειδοποίηση ότι η ενεργειακή ασφάλεια παραμένει το πιο ακριβό στοίχημα της εποχής μας.
