Η σωφρονιστική πολιτική που ακολούθησε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ την περίοδο 2015-2019 εξακολουθεί να αποτελεί σημείο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης. Οι παρεμβάσεις που έγιναν με στόχο την αποσυμφόρηση των φυλακών, η ψήφιση του νέου Ποινικού Κώδικα λίγο πριν από τις εθνικές εκλογές του 2019 και τα εκλογικά αποτελέσματα στα ειδικά εκλογικά τμήματα των σωφρονιστικών καταστημάτων συνθέτουν ένα κεφάλαιο που παραμένει στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Η αρχή έγινε με τον νόμο 4322/2015, γνωστό ως «Νόμο Παρασκευόπουλου», ο οποίος θεσπίστηκε ως έκτακτο μέτρο για την αντιμετώπιση του υπερπληθυσμού στις ελληνικές φυλακές. Οι νέες διατάξεις προέβλεπαν ευνοϊκότερα όρια έκτισης ποινών, διευρυμένες δυνατότητες υφ’ όρον απόλυσης, ειδικές ρυθμίσεις για κρατουμένους με σοβαρά προβλήματα υγείας και ευεργετικό υπολογισμό των ημερών εργασίας μέσα στα σωφρονιστικά καταστήματα. Η κυβέρνηση υποστήριζε ότι επρόκειτο για αναγκαία παρέμβαση προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι καταδικαστικές αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για τις συνθήκες κράτησης στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί στη Βουλή, περισσότεροι από 10.000 κρατούμενοι αποφυλακίστηκαν αξιοποιώντας τις διατάξεις του νόμου. Η μεγάλη πλειονότητα αφορούσε καταδικασμένους για αδικήματα χαμηλότερης απαξίας. Ωστόσο, ιδιαίτερη δημοσιότητα έλαβαν οι περιπτώσεις βαρυποινιτών, καταδικασμένων για οικονομικά εγκλήματα αλλά και κρατουμένων που είχαν καταδικαστεί για υποθέσεις τρομοκρατίας, οι οποίοι επίσης εντάχθηκαν στο ίδιο νομοθετικό πλαίσιο, προκαλώντας έντονες πολιτικές αντιδράσεις.
Η αντιπαράθεση κορυφώθηκε τον Ιούνιο του 2019, όταν η κυβέρνηση προχώρησε στην ψήφιση του νέου Ποινικού Κώδικα και του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας λίγες ημέρες πριν από τις εθνικές εκλογές. Η μείωση του ανώτατου ορίου κάθειρξης, οι αλλαγές στην αντιμετώπιση ορισμένων αδικημάτων και οι ευνοϊκότερες διατάξεις για εκκρεμείς υποθέσεις αποτέλεσαν αντικείμενο σκληρής πολιτικής σύγκρουσης, με την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας να προχωρά στη συνέχεια σε διαδοχικές τροποποιήσεις και αυστηροποιήσεις.
Το ενδιαφέρον, ωστόσο, δεν περιορίστηκε μόνο στις νομοθετικές αλλαγές. Ξεχωριστή σημασία απέκτησαν και τα αποτελέσματα στα ειδικά εκλογικά τμήματα των φυλακών. Στις εθνικές εκλογές του 2019, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ συγκέντρωσε πανελλαδικά ποσοστό 31,53%, στα περισσότερα σωφρονιστικά καταστήματα αναδείχθηκε πρώτη πολιτική δύναμη με ποσοστά που σε αρκετές περιπτώσεις κυμάνθηκαν μεταξύ 60% και 70%. Αντίστοιχη εικόνα καταγράφηκε στις φυλακές Κορυδαλλού, Λάρισας και Πάτρας, όπου ο ΣΥΡΙΖΑ διατήρησε σαφές προβάδισμα έναντι των υπόλοιπων κομμάτων.
Στις εκλογές του 2023, παρά τη σημαντική εκλογική του υποχώρηση σε εθνικό επίπεδο, ο ΣΥΡΙΖΑ παρέμεινε πρώτη δύναμη σε αρκετά εκλογικά τμήματα σωφρονιστικών καταστημάτων, καταγράφοντας όμως αισθητά χαμηλότερα ποσοστά σε σχέση με το 2019. Παράλληλα, αυξήθηκαν τα ποσοστά μικρότερων κομμάτων, στοιχείο που δείχνει ότι και ο εκλογικός χάρτης των φυλακών ακολούθησε τις γενικότερες πολιτικές ανακατατάξεις.
Οι επιλογές της περιόδου 2015-2019 εξακολουθούν μέχρι σήμερα να αποτελούν σημείο αναφοράς στην αντιπαράθεση για τη δημόσια ασφάλεια και τη σωφρονιστική πολιτική. Για τους υποστηρικτές τους ήταν αναγκαίες μεταρρυθμίσεις σε ένα σύστημα που είχε φτάσει στα όριά του. Για τους επικριτές τους, ήταν παρεμβάσεις που επέφεραν υπερβολική επιείκεια, με πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες που εξακολουθούν να συζητούνται.
